Elmi məqalənin birgə yazılması zamanı alimlər arasında münaqişələrin qarşısını almaq üçün hər bir müəllifin töhfəsinin dəqiq şəkildə qeyd edilməsi olduqca vacibdir. Akademik sahədə hər bir həmmüəllifin gördüyü işin qeyd olunması ilə bağlı müəyyən qaydalar mövcuddur. Bu, «Müəllifin töhfəsinə dair bəyanat» (Author Contribution Statement) adlanan bölmədə əks olunur. Bəs bu bəyanat necə hazırlanmalıdır? Nəyi əhatə edir? Bu barədə – məqaləmizdə oxuyun.
Author Contribution Statement nədir?
Müəllifin töhfəsinə dair bəyanat (ACS) – elmi məqaləyə daxil edilən və hər bir həmmüəllifin araşdırmaya və məqalənin yazılmasına verdiyi fərdi töhfəni aydın şəkildə göstərən bəyanatdır. Bu sənəd şəffaflığı artırır, məsuliyyət hissini gücləndirir və elmi nəşrlərdə etik standartlara əməl olunmasına kömək edir.
Niyə Author Contribution Statement vacibdir?
Birgə müəllifliklə nəşr olunan məqalədən sonra alimlər arasında hər kəsin gördüyü işin həcmi ilə bağlı mübahisələr yarana bilər. Bu cür halların qarşısını almaq üçün elmi icmalarda ACS geniş şəkildə tətbiq olunur.
Bundan əlavə, müəllifin töhfəsinə dair bəyanat aşağıdakı kimi bir sıra funksiyaları da yerinə yetirir:
- etik məsuliyyət: hər bir müəllifin elmi işə həqiqətən əhəmiyyətli töhfə verdiyini təsdiqləyir və sui-istifadənin qarşısını alır;
- ədalətli tanınma: tədqiqat iştirakçılarının layiqincə tanınmasını təmin edir;
- jurnalların tələblərinə uyğunluq: Web of Science və Scopus-da indekslənən bir çox jurnallar ACS bölməsinin məqaləyə daxil edilməsini tələb edir.
Author Contribution Statement nələri əhatə edir?
Bəyanat qısa, lakin informativ olmalı, hər müəllifin konkret rolunu əks etdirməlidir. Adətən, ACS alimlərin 8 əsas məsuliyyət sahəsini əhatə edir:
|
Konseptualizasiya |
Araşdırma ideyası və ya hipotezi kim hazırlayıb? |
|
Metodologiya |
Tədqiqatın metodunu kim layihələndirib? |
|
Məlumatların toplanması |
Eksperimentləri kim aparıb, məlumatları kim toplayıb? |
|
Məlumatların analizi |
Nəticələri kim təhlil edib və şərh verib? |
|
Məqalənin yazılması |
Kim ilkin mətn yazıb, redaktə və ya rəy verib? |
|
Maliyyələşmə |
Kim maliyyə dəstəyi və ya qrant təmin edib? |
|
Layihənin idarə edilməsi |
Tədqiqatı kim koordinasiya edib? |
|
Vizualizasiya |
Qrafiklər, cədvəllər və digər vizual materialları kim hazırlayıb? |
Qeyd etmək lazımdır ki, həmmüəlliflərin rollarını təsvir etmək üçün tez-tez CRediT (Contributor Roles Taxonomy) adlanan taksonomiyadan istifadə olunur. Bu sistem müəllif töhfələrinin təsvir edilməsi üçün 14 standart rol təqdim edir. Bu taksonomiya və tipik tədqiqat qruplarının strukturu barədə ətraflı məlumat almaq üçün digər məqaləmizi oxuya bilərsiniz.
Author Contribution Statement necə yazılmalıdır?
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, düzgün ACS tərtib etmək üçün bir sıra qaydalara riayət edilməlidir. Bu, mümkün səhvlərin qarşısını almağa və hər bir müəllifin töhfəsini düzgün əks etdirməyə imkan verir. Aşağıda əsas tövsiyələri təqdim edirik:
- Həmmüəlliflərlə razılaşdırma. Yazmazdan əvvəl hər kəsin hansı işi gördüyünü müzakirə edin.
- Dəqiq ifadələrdən istifadə. «Tədqiqatda iştirak etmişdir» kimi ümumi ifadələrdən qaçaraq konkret fəaliyyətləri göstərin.
- Jurnal tələblərinə əməl etmək. Jurnalın qaydalarını yoxlayın, çünki ACS formatı redaksiya siyasətindən asılı olaraq dəyişə bilər.
- Qısa və aydın yazmaq. Lazımsız detallardan qaçın.
- CRediT istifadə edin (əgər tələb olunursa). Əgər jurnal bu formatı tələb edirsə, CRediT-in standart kateqoriyalarından istifadə edin.
- Tamlığın yoxlanılması. Bütün müəlliflərin bəyanatda göstərildiyinə və onların töhfələrinin düzgün əks olunduğuna əmin olun.
Author Contribution Statement nümunələri
Jurnalın CRediT taksonomiyasından istifadə edib-etməməsinə görə ACS strukturu dəyişə bilər:
Nümunə 1 (sadə formatda):
Tədqiqatçı №1 araşdırma ideyasını irəli sürmüş və ilkin mətn yazmışdır. Tədqiqatçı №2 eksperimentlər aparmış və məlumatları təhlil etmişdir. Tədqiqatçı №3 maliyyə dəstəyi təmin etmiş və məqaləni redaktə etmişdir.
Nümunə 2 (CRediT ilə):
- Tədqiqatçı №1: Conceptualization, Writing – original draft.
- Tədqiqatçı №2: Methodology, Data curation, Formal analysis.
- Tədqiqatçı №3: Funding acquisition, Writing – review & editing.
Author Contribution Statement – elmi nəşrlərdə şəffaflıq, etik uyğunluq və ədalətli tanınma təmin edən mühüm vasitədir. Tövsiyələrimizə əməl etsəniz, hər bir müəllifin töhfəsini peşəkar şəkildə təqdim edə biləcəksiniz.
Əgər sizə birgə müəllifliklə məqalə dərc etməkdə kömək lazımdırsa, “Elmi Nəşrlər” şirkətinə müraciət edin. Mütəxəssislərimiz sizə uyğun jurnal seçəcək və məqalənin təqdimatından indekslənməsinə qədər bütün mərhələlərdə sizi müşayiət edəcəklər. Pulsuz məsləhət almaq istəyirsinizsə, aşağıdakı formanı doldurun və menecerimiz sizinlə tezliklə əlaqə saxlayacaq. Elmi nəşrlərə birlikdə doğru addımlarla!
