Elmi məqalənin yazılması təkcə tədqiqatın nəticələrinin təqdim edilməsi deyil, həm də qlobal elmi ictimaiyyət üçün anlaşılan, strukturlaşdırılmış bir sənədin yaradılmasıdır. Məhz buna görə akademik mühitdə IMRAD formatı yaranmış və bir çox elmi fənlər üçün standart halına gəlmişdir. O nəyi nəzərdə tutur? Tədqiqatçılar üçün onun dəyəri nədən ibarətdir? Bu gün bu mövzu barədə daha ətraflı danışacağıq.
IMRAD: mahiyyəti və məqsədi
IMRAD – elmi məqalənin qurulması üçün universal sxemdir və abreviaturadakı hər bir hərf tədqiqatın ayrıca bir komponentini ifadə edir, yəni:
- I (Introduction) – Giriş
- M (Methods) – Metodlar
- R (Results) – Nəticələr
- A (and) – Bağlayıcı
- D (Discussion) – Müzakirə
Faktiki olaraq, IMRAD müxtəlif ölkələrdən olan alimlərə nəşrdə lazım olan məlumatı tez tapmağa və tədqiqatların keyfiyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Vahid struktur sayəsində dünyanın istənilən nöqtəsindən olan bir tədqiqatçı həmkarının məqaləsini açıb onun məzmununda dərhal istiqamətlənə bilər və müəllifin təqdimat üslubunu «deşifrə etməyə» vaxt sərf etməz.
IMRAD-ın əsas bölmələri
- Giriş. Bu bölmədə müəllif öz mövzusunun nə üçün tədqiqata ehtiyac duyduğunu izah etməlidir. O, problemin kontekstini və aktuallığını qısa şəkildə təsvir edir, digər alimlərin işlərinə baxış verir, tədqiqatın məqsədini, həmçinin hipotezi və ya tədqiqat sualını formalaşdırır.
- Metodlar. Bu mərhələdə müəllif tədqiqatın aparılma üsulunu təsvir etməlidir, xüsusilə: seçməni, avadanlığı, işin əsas mərhələlərini, məlumatların toplanma üsullarını və informasiyanın işlənməsi üçün statistik metodları. Bunu mümkün qədər detallı etmək lazımdır ki, işi oxuyan hər bir alim təcrübəni təkrarlaya bilsin.
- Nəticələr. Bu bölmə yalnız faktları və əldə edilmiş məlumatları əhatə etməlidir. Burada müəllif cədvəlləri, qrafikləri, rəqəmsal göstəriciləri, statistik xarakteristikaları heç bir interpretasiya, izah və ya nəticə çıxarmadan təqdim etməlidir.
- Müzakirə. Bu, əldə edilmiş məlumatların şərhinə həsr olunmuş məqalənin yekun bölməsidir. Burada müəllif nəticələrinin əhəmiyyətini izah etməli, onları əvvəlki tədqiqatlarla müqayisə etməli, iş prosesində məhdudiyyətə çevrilmiş amilləri təhlil etməli, əldə edilən nəticələrin nəzəri və praktik əhəmiyyətini qiymətləndirməli, həmçinin gələcək tədqiqatlar üçün istiqamətlər təklif etməlidir.
IMRAD strukturunun dəyəri nədən ibarətdir?
1. Universallıq
IMRAD elmi məqalələri vahidləşdirməyə kömək edir. Tədqiqatçı hər bir müəllifin fərdi üslubuna uyğunlaşmalı deyil, çünki struktur hər zaman proqnozlaşdırılandır. Bu, xüsusilə qloballaşmış elm dövründə, fənlərarası və beynəlxalq əməkdaşlığın getdikcə daha geniş yayılması fonunda çox dəyərlidir.
2. İntellektual resurslara qənaət
Aydın struktur oxucuya lazım olan hissələri tez tapmağa imkan verir. Məsələn, tədqiqatçı nəticələrlə və ya tədqiqatın aparılma prinsipi ilə tanış olmalıdırsa, bütün materialı tam oxumağa əlavə vaxt sərf etmir. Ona lazım olan sadəcə maraqlandığı bölməni seçməkdir.
3. Rəyvermənin keyfiyyətinin yüksəldilməsi
IMRAD rəyçilərə məqalələri sistemli şəkildə qiymətləndirməyə imkan verir. O, hər bir aspekti yoxlamağa şərait yaradır, xüsusilə aktuallığın düzgün əsaslandırılıb-əsaslandırılmadığını, metodologiyanın qoyulan məqsədlərə uyğun olub-olmadığını, həmçinin nəticələrin əldə edilmiş məlumatlara zidd olub-olmadığını. Bundan əlavə, IMRAD strukturunun olması bir çox elmi jurnallarda məcburi tələblərdən biridir.
4. Təkrarlana bilənliyin təmin edilməsi
IMRAD “Metodlar” bölməsini nəzərdə tutduğuna görə, təcrübəni təkrarlamaq və nəticələri təsdiqləmək istəyən hər bir alim bunu edə biləcək. Bu yanaşma açıq elmin əsaslarından biridir və nəşr edilmiş məlumatlara etimad səviyyəsini artırır.
5. Sistemlilik
Gənc tədqiqatçılar üçün IMRAD düşüncəni intizamlaşdıran və elmi işə sistemli yanaşmanı öyrədən bir standartdır. Bu struktur tipik səhvlərin qarşısını almağa kömək edir, yəni: faktlar və şərhlər arasında qarışıqlığın yaranması, nəticələrin kifayət qədər əsaslandırılmaması və ya materialın xaotik şəkildə təqdim edilməsi.
IMRAD strukturu sadəcə bir formal qayda deyil, elmi məqalələrin keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edən bir standartdır. O, təkcə məlumatın axtarışına sərf olunan vaxta qənaət etmir və təcrübələrin təkrarlana bilməsini təmin etmir, həm də müəllifin düşüncəsini intizamlaşdırır, materialın aydın şəkildə təqdim edilməsinə töhfə verir və rəyçilər və oxucular tərəfindən işin qavranılmasını və qiymətləndirilməsini asanlaşdırır.
Əgər beynəlxalq elmi jurnallarda dərc ilə bağlı çətinlikləriniz yaranıbsa, «Elmi Nəşrlər» şirkətinə müraciət edin. Mütəxəssislərimiz işin bütün mərhələlərində sizə dəstək olacaq: jurnalı seçmək və məqaləni tərtib etməkdən tutmuş indeksləşmə anınadək. Pulsuz məsləhət almaq istəyirsiniz? Aşağıdakı formu doldurun və menecerimiz sizinlə ən yaxın zamanda əlaqə saxlayacaq. Birlikdə yeni elmi nailiyyətlərə doğru!
